Verslag bijeenkomst ‘Beter beleid met Open Overheid’

Door Robert Starke

20140902_123309-1

Vanuit het Open Government Partnership worden in 2014 de eerste Open Government Awards georganiseerd. Dit jaar staat de prijs in het teken van burgerparticipatie. In Nederland hebben we op basis van een open oproep elf inzendingen binnen gekregen. Nadat een jury zich over deze projecten heeft gebogen, is het project ‘MijnWOZ’ van de gemeente Tilburg verkozen tot Nederlandse winnaar.

Op dinsdag 2 september vond in Utrecht een bijeenkomst plaats rondom de 11 inzendingen. Hierin konden de projecten die hebben meegedongen naar de OGP Awards in Nederland zich aan elkaar en andere geïnteresseerden presenteren.

Open Overheid is mensenwerk
De opening van de bijeenkomst werd verzorgd door Jan Andries Wolthuis van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In zijn presentatie legt Wolthuis de link tussen de visie op Open Overheid en het ontstaan van projecten rondom burgerbetrokkenheid. Hij observeert dat Open Overheid twee gezichten kent; enerzijds is Open Overheid een wereldwijde opkomende beweging – transparantie van het openbaar bestuur is een gedeelde waarde en een niet te stoppen beweging. Anderzijds wijst hij erop dat transparantie voor de overheid niet een vanzelfsprekendheid is, het voelt nog altijd niet comfortabel. Wat betreft de praktijk van Open Overheid stelt Wolthuis dat het mensenwerk is en blijft. Om een Open Overheid tot stand te brengen is het nodig dat er dialoog komt – wat werkt in jouw organisatie, en hoe doe je dat?

MijnWOZJan Andries Wolthuis feliciteert MijnWOZ met hun plek in de wereldwijde top-10 van de OGP Awards

MijnWOZ
Jan Andries Wolthuis maakte vervolgens officieel bekend dat MijnWOZ (het door de Nederlandse jury genomineerde project) een plek heeft bemachtigd in de top-10 van de OGP Awards. Hij sloot daarom zijn presentatie af met het overhandigen van een felicitatiebrief van Minister Plasterk, die gericht was aan het project MijnWOZ van de gemeente Tilburg.

Na dit feestelijk moment, gaf projectleider Rodney Frederiks (MijnWOZ) een presentatie over de totstandkoming van het MijnWOZ. Met dit project geeft de gemeente Tilburg haar inwoners de kans om parameters die van invloed zijn op de WOZ waarde in een vroeg stadium aan te passen. Daardoor krijgen burgers meer inzicht in, en begrip voor de waardebepaling van hun huis. De gemeente is hierbij gebaat omdat zij minder bezwaarschriften ontvangt en de kwaliteit van de gegevens verbetert. In het kort komt het project volgens Frederiks erop neer dat je beren op de weg zeker weten tegenkomt, maar dat het belangrijkste is: hoe ga je daar mee om?.

Lezing Albert Meijer, Hoogleraar Publieke Innovatie UU
Met zijn speech sloeg Albert Meijer een brug tussen het concept ‘institutionele innovatie’, en de ‘beren op de weg’ die naar voren komen bij innovatie. Hij startte met de vraag: Hoe kom je met een goed idee verder? Het is volgens Meijer vooral belangrijk dat een idee landt bij de juiste betrokken partijen. Hij onderscheidt daarbij vier verschillende vormen van innovatie. In dat kader positioneert hij Open Overheid als institutionele innovatie, de innovatievorm die het meest lastig te bereiken. De belemmeringen voor innovatie zijn óf structureel ofwel cultureel van aard. Anderzijds zijn de belemmeringen uit een te zetten vanuit overheidsperspectief of vanuit het burgerperspectief.

In het tweede gedeelte van zijn presentatie ging Meijer in op vraag hoe een innovatie te framen valt. Aan de hand van het personage ‘The Wolf’ uit de film Pulp Fiction, vertelde hij dat innovatie altijd een praktische denker en doener nodig heeft, één die stap voor stap een probleem oplost. Aan de hand van het personage Don Draper uit de serie Mad Men, maakte hij duidelijk dat een innovatie iemand nodig heeft die het goede verhaal verteld. Om een goed verhaal te maken, zul je het vaak moeten testen voor verschillende groepen en verbeteren aan de hand van hun commentaar. Vooral de culturele belemmeringen worden door een goed verhaal overwonnen. Bovendien is institutionele innovatie gebaad bij een mix van praktische mensen en de goede vertellers van deze wereld.

AlbertMeijer2     AlbertMeijer3     AlbertMeijer
Hoogleraar Publieke Innovatie Albert Meijer (Universiteit Utrecht)

Deelsessie Argu
Argu is een online discussieplatform in ontwikkeling. In zijn presentatie neemt Joep Meindertsma het publiek op een enthousiaste manier mee in de mogelijkheden van het platform. In tegenstelling tot bestaande platformen, zullen op Argu de argumenten rondom een thema centraal staan. Daarom zullen rondom een stelling zowel mogelijk voor- & tegenargumenten verzameld, waarna aan de bezoekers van het platform wordt gevraagd om de beste voor- en tegenargumenten te kiezen. Hierdoor ontstaat op Argu een overzicht van de beste voor- en tegenargumenten rondom een bepaalde stelling. Het platform staat nog in de kinderschoenen; zo is Meindertsma nog op zoek naar funding, maar ook naar een manier om een zo groot mogelijk publiek aan te spreken. In hun zoektocht zijn we ondermeer terecht gekomen bij een aantal NGO’s . Voor hen zou de site interessant zijn om stellingen te toetsen en om voor- & tegenargumenten te verzamelen. Een tweede mogelijkheid die het platform biedt, is dat bezoekers oplossingen kunnen aan dragen, en dat die oplossing vervolgens wordt ‘geadopteerd’ zodat uitvoering van de oplossing wordt gegarandeerd. Daarmee is het platform ook interessant voor gemeentes, bijvoorbeeld als instrument voor burgerparticipatie.

De reactie vanuit het publiek zijn tweeledig; enerzijds richt de discussie zich op de vraag hoe het platform zich verhoudt tot de traditionele democratie (en of het niet bijdraagt aan een polarisatie van het debat). Ook is het publiek benieuwd naar hoe de ontwikkelaars denken dat Argu niet door emotionele argumenten wordt vertroebeld. De reactie van Argu op deze punten is dat het platform juist een plek biedt aan mensen die niet lid zijn van een politiek partij, maar wel mee willen discussiëren over maatschappelijke onderwerpen.

Wil je meer weten over Argu? Neem dan een kijkje op www.argu.nl/

ArguDeelsessie Argu

Deelsessie SchiedamsDOEN
Annemiek Verzijl geeft een presentatie over het project SchiedamsDOEN van de gemeente Schiedam. Het doel van dit project is breder dan alleen burgerparticipatie; het richt zich op overheidsparticipatie. Daarmee wil de gemeente aansluiten bij wat er leeft en wat er speelt in de samenleving. In het kader van SchiedamsDOEN zijn er 131 voorstellen ingediend. Allemaal zijn ze gericht op het beter, goedkoper, efficiënter en toegankelijker samenwerken in de gemeente. Alle voorstellen zijn getoetst door een haalbaarheidscommissie. Een klein deel is afgevallen, een aantal initiatieven zal (in aangepast vorm) vanaf 2015 worden uitgevoerd, en met 10 voorstellen is men inmiddels met de uitvoering gestart.

Wat het project SchiedamsDOEN leert is dat een dergelijke verandering breed gedragen moet worden. Zo is SchiedamsDOEN kleinschalig begonnen, maar met een raadsbreed gesteunde motie kent het project nu een brede steun. In de organisatie heeft de verandering in belangrijke mate te maken met de actieve gemeentesecretaris. Met een breed gedragen project wordt het makkelijker om het verhaal te verkopen. Zo gaan inmiddels ambtenaren op pad en gaan ze de stad in. Ook zijn er stadstafels waar ambtenaren en burgers met elkaar praten over vraagstukken, en haken ambtenaren van de gemeente aan bij activiteiten die in de stad worden georganiseerd. Het motto van Verzijl daarbij is dat de gemeente een stukje van de stad is, en niet de stad zelf. SchiedamsDOEN heeft met name te maken met cultuur en daarom is het belangrijk dat de top mee doet. Tegelijkertijd heeft SchiedamsDOEN ook invloed op de rol van de gemeenteraad en het college, omdat die verandert op het moment dat burgers veel directer mee kunnen beslissen over hun directe omgeving. De rol van de gemeenteraad blijft in dat geval om keuzes zoals daar waar het geld aan wordt besteed.

SchiedamsDoen

Wil je meer weten over SchiedamsDOEN? Neem dan een kijkje op www.schiedamsdoen.nl

Deelsessie Energiekracht Lochem
Vanuit de gemeente Lochem geeft Barbera van der Hoek een presentatie over het project ‘Energiekracht Lochem’. Naar aanleiding van het Nationale Energieakkoord uit 2013, is er in Lochem een lokaal initiatief gestart. Het doel van de gemeente is het bijdragen aan een klimaatneutrale gemeente in 2030. Het klimaatneutrale focust op 5 aspecten; de gebouwde omgeving, duurzame energieopwekking, mobiliteit, de agrarische sector en energiebesparing in het bedrijfsleven. De gemeente sluit met dit project aan op een maatschappelijke behoefte: al voor dat het project was gestart, kende de gemeente een aantal (maatschappelijke) initiatieven op het gebied van energieneutrale maatregelen.

EnergieKracht Lochem
Barbera van der Hoek van EnergieKracht Lochem

Energiekracht Lochem speelt in op de behoefte om meer samenwerking en communicatie tussen de projecten te creëren. Daarom gaat men niet uit van de behoeften van de gemeente, maar de doelstellingen van de burgers en bedrijven staan centraal. De doelgroep van het project is breed; zowel bedrijven, bewoners als maatschappelijke organisaties doen mee met een project. Gevolg daarvan is dat de omvang van de projecten verschilt. Energiekracht Lochem is een platform om grote en kleine successen te tonen. Om sneller tot resultaat te komen, haakt men in op projecten waar vaart en energie op zit. De gemeente heeft daarbij verschillende rollen; ze start eigen projecten, maar faciliteert ook projecten van andere organisaties. Energiekracht Lochem is daarbij het communicatieplatform waar de samenwerking tussen deze initiatieven mogelijk wordt gemaakt. Ook worden marktpartijen (leveranciers) en burgers bij elkaar gebracht. De Lochemse burger wordt daarbij geïnformeerd en dynamisch betrokken en verbonden bij de energieopgave. Het is dan ook niet de bedoeling van de gemeente om zelf aan de slag te gaan als projecteigenaar; burgers en bedrijven blijven verantwoordelijk voor de aanvraag van een subsidie of het maken van een business model. De motivatie voor de gemeente om aan de slag te gaan met dit project is om het economisch voordeel voor beiden te creëren, en omdat het vanuit het gemeenschapsoogpunt ook belangrijk gevonden wordt. Het communicatie aspect is in dit project een belangrijk aandachtspunt. Met behulp van een maandelijkse nieuwsbrief, maar ook met events als het ‘fair trade energieontbijt’, en de duurzame fietsroute wordt de doelgroep op verschillende manieren benadert.

Wil je meer weten over Energiekracht Lochem? Kijk dan op www.energiekrachtlochem.nu

Deelsessie Noord-Holland Slimmer!
Isabel Brouwer, provincie Noord-Holland: Het project is begonnen met ‘apps voor Noord-Holland’. In één zomer werden 24 apps ontwikkeld. Een voorbeeld van zo’n app is ‘Noord-Holland vanuit de trein’, waarbij culturele data uit de structuurvisie, zoals historische stolpboerderijen, wordt aangeboden tussen Amsterdam en Den Helder. Dit is van toegevoegde waarde omdat het een gebied is dat niet heel gemakkelijk toeristen trekt, en op deze manier toch toeristische waarde wordt getoond.

Een andere belangrijke factor voor de grondlegging van Noord-Holland Slimmer! is het besluit van Gedeputeerde Staten om koploper op het gebied van open data te ambiëren. Dit leidde tot een interne inventarisatie van data bij provincie zelf en de provincie wilde gemeenten stimuleren meer met open data te gaan doen. Er vond een bijeenkomst plaats eind 2012, zowel met bestuurders als ambtenaren. Hoewel de bijeenkomst goed verliep en er enthousiasme en kennis over open data was ontstaan, zorgde dit niet voor grootschalige open data ontsluiting bij de gemeenten. Er ontbrak dus iets. Een eerste gedachte was een platform te creëren waarop gemeenten hun data aan konden bieden. Maar daar zaten risico’s aan: kosten maken voor een platform waar nog geen data voor zijn, of geen kosten maken, maar data missen.

Waar echter de doorbraak kwam, was met het inzicht dat open data geen doel op zich zijn. The Green Land kwam vragen hoe het ging, en kwam met een idee: een programma opzetten waarbij open data een middel vormen om slimme oplossingen te bedenken voor maatschappelijke vraagstukken. Waar deelnemende gemeenten open data leren inzetten als instrument in beleid en uitvoering. Eerst is gekeken welke gemeenten mee wilden doen. Samengevat: 9 gemeenten, 8 maanden, 2 thema’s per gemeente, 1 beleidsinstrument (namelijk open data). Er is een manifest opgesteld waar iedere partij de eigen handtekening onder heeft gezet. De gemeenten die meedoen zijn Texel, Schagen, Hollands Kroon, Den Helder, Medemblik, Heerhugowaard, Purmerend, Haarlem en Velsen.

Frank Verschoor, The Green Land: De boodschap van The Green Land is helder: alleen data publiceren leidt niet tot hergebruik. Om open data volledig te benutten is het voor overheden niet voldoende om open data te zien als bedoeld voor de markt, of voor transparantiedoeleinden en dan te volstaan met alleen de publicatie van open data. Het vergt van overheden een inhoudelijke benadering, waar het publiceren van open data een instrument is om te interveniëren in een beleidsveld, en de informatiepositie en het handelingsperspectief van stakeholders, waaronder de betrokken overheden zelf, te verbeteren. Slechts dan is het mogelijk open data te zien als waardevol voor de datahoudende overheidsinstantie zelf, in plaats van een (technische en instrumentele) inspanning met ongewisse resultaten voor derden.

Dit vergt voor de datahouder een aanpak die start vanuit relevante en concrete beleidsthema’s en concrete vraagstukken, en legt daarmee het ‘eigenaarschap’ in het beleidswerkveld, in plaats van bij informatiemanagement of ICT.

Het programma Noord-Holland Slimmer 2014 vanuit deze visie ontwikkeld. De deelnemende gemeenten hebben ieder een of meerdere actuele vraagstukken gekozen. Enkele voorbeelden. Medemblik werkt aan goedkoper en beter zorg- en leerlingenvervoer, Haarlem wil meer bedrijvigheid in Haarlem-Oost en Schalkwijk, Den Helder heeft de herontwikkeling van een winkelgebied ingebracht en Hollands Kroon wil data inzetten bij de verkoop van gemeentelijk vastgoed. Op basis van deze vraagstukken worden de relevante data geïnventariseerd en gepubliceerd. Daarbij wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van de bestaande infrastructuur. Samen met alle betrokken spelers – intern en extern – wordt verkend hoe open data ingezet kan worden binnen de context van de betreffende vraagstukken en hoe open data kan leiden to nieuwe inzichten en andere oplossingen. Waar mogelijk wordt binnen het programma daadwerkelijk hergebruik gerealiseerd of is het in zicht.

Belangrijk notie: Burgers, bedrijven, overheden en andere spelers binnen de context van de data zijn de hergebruikers, de eindgebruikers, de ontwikkelaars en de creatievelingen. Daar zit de grootste hergebruikwaarde van open data! Nieuwe technologische bedrijven en creatieve (maak)industrie brengen een nieuwe dimensie en nieuwe mogelijkheden in de context van de data. Naast een bijdrage aan de oplossing kunnen zij deze ook vertalen naar toegepaste producten of diensten.

Open data is open overheid. Alle facetten van de open overheid komen terug in het praktijkprogramma Noord-Holland Slimmer! Het is puur mensenwerk en exploratief, je weet welke stappen je gaat zetten maar het resultaat wordt bepaald door wat je onderweg tegenkomt. De oplossing is: ga er op uit! Spreek beleidsmensen aan op data. Deel wat je beweegt. Realiseer ideeën. Begeef je in netwerken. Faciliteer wat er al gebeurt op straat. Bedenk dat je samen tot betere oplossingen komt. Ga nieuwe relaties aan. Mobiliseer mensen. Leg niet alles van tevoren vast. En ten slotte: zorg dat je je verhaal kunt verkopen. Dit vraagt wat van de houding en het gedrag van de betrokken ambtenaren en hun werkomgeving.

Gesprek
Ambtenaren hebben er soms moeite mee data te publiceren waar private partijen dan hun commerciële voordeel mee kunnen doen. Dan ‘maken wij de kosten, en halen zij de winst binnen’. Maar Isabel ziet het als volgt: een bedrijf dat zich vestigt aan een weg, betaalt ook niet specifiek voor het gebruik maken van die weg, terwijl het bedrijf er wel financieel voordeel uit haalt. Het bedrijf betaalt echter belasting, en indirect worden daar wegen van aangelegd en onderhouden. Met data zou je het hetzelfde kunnen zien: de open data zijn de infrastructuur, en vervolgens is het aan de diverse gebruikers om er bepaald nut aan te ontlenen.

Het zijn juist die gebruikers die centraal zouden moeten staan. Als je hergebruikers betrekt bij het oplossen van maatschappelijke problemen, is er per definitie behoefte aan de open data. Je moet dus alleen open data leveren als mensen dat zelf aandragen. Niet zomaar roepen ‘we missen nog milieudata’. Het hergebruik staat centraal. Het type vraagstukken dat tot nu toe wordt aangepakt: verkoop gemeentelijk vastgoed, toerisme en recreatiedata zoals fietsverhuurders, riolering aanleggen en onderhouden, meer bedrijvigheid in specifieke wijken, beheer openbare ruimte, financiële transparantie verder dan IV3 alleen bv transactieniveau, ‘zicht op Heerhugowaard’ niet meer in boekvorm maar digitaal publiceren etc.

Toerisme en financiën zijn centraal aangereikte thema’s: hoe gaat het daarmee? Gezamenlijke thema’s hebben is wel goed, om iets gezamenlijks te doen. Financiële transparantie leidde nog wel tot culturele drempels: bij sommigen levert dit de vraag op of we elkaar werk aan het verschaffen zijn… Wat betreft toerisme is er nog geen beeld van de stand van zaken. Zowel in Noord-Holland als in heel Nederland vindt er verandering plaats bij de VVV. Het verdienmodel was data te verkopen. In dat opzicht zijn er nu veranderingen gaande. Het verdienmodel moet anders, en dat vraagt om samen exploreren. In Groningen is daarom de vraag gesteld of bijvoorbeeld de provincie met méér subsidie aan VVV de data “open” kan worden aangeboden, zodat de hele regio daar maximaal van kan profiteren.”

Ook kan kritisch gekeken worden naar wat de taak is van de overheid, en wat van overige partijen. ‘Uit in NH’ is bijvoorbeeld een database met website. Nu zou er nog eens apart gekeken kunnen worden naar de onderdelen invoer, database en website. Misschien is de rol van de overheid om alleen voor een van deze aspecten te zorgen? Of twee? In Groningen is de ervaring dat over dit soort vragen discussie nodig is op hoog bestuurlijk niveau.

Wil je meer weten over Noord-Holland Slimmer!? Kijk dan op de website van Noord-Holland Slimmer! en bekijk het filmpje over het project.

Wil je in contact komen met het team Open Overheid van het Ministerie van Binnenlandse Zaken & Koninkrijksrelaties; neem dan contact op met Nicole Donkers (clustercoördinator Open Overheid – Nicole.Donkers@minbzk.nl). Ben je benieuwd hoe je zelf aan de slag kan gaan met een van bovenstaande onderwerpen? Neem dan contact op met Mikis de Winter (coördinator Expertisepunt Open Overheid – Mikis.Winter@rijksoverheid.nl).

Open-Government-Awards-480x303

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s