Heeft de burger hier wat aan?

Toegevoegde waarde voor de Groningers moet het leidend principe worden, in plaats van regelgeving, zo poneert Anne Marie Schipper. Zij werkt als projectleider aan een actieplan voor de provincie Groningen 2015 -2017. Wij vroegen haar wat ze bedoelt met de doelen democratisering, socialisering en economisering. En we spraken over de effecten en baten en ook over gedragscomponent die bij Open Overheid hoort.

Allereerst Anne Marie, hoe kwam je aanraking met Open Overheid?
Het begon bij de Wob (Wet openbaarheid van bestuur). De provincie Groningen vroeg mij de organisatie Wobproof te maken. Al snel bleek het probleem niet zozeer te liggen in de uitvoering van de procedure alswel in de invulling daarvan: houding en gedrag van bestuur en ambtenaren. Zo moet vaak eerst een analyse op complexiteit en gevoeligheid worden gemaakt. De afdoening bij politiek omstreden thema’s en onderwerpen met grote maatschappelijke impact verschilt van de afdoening van eenvoudige informatieverzoeken. Vaak ligt het bestuurlijk mandaat ten aanzien van het Wobbesluit dan bij de vakgedeputeerde en lijkt uitvoering van de Wob een politiek-bestuurlijke afweging in te houden. Ons College heeft zich uitgesproken voor ‘Openbaar, tenzij… ‘ maar in de dagelijkse praktijk wordt van de ambtenaren maximale ‘bestuurlijke sensitiviteit’ gevraagd. Dat is een basiscompetentie die soms haaks staat op onze maatschappelijke sensitiviteit. En onze ambtenaren zijn 100% loyaal aan hun gedeputeerde.

Hoe is dat nu?
In het algemeen zijn provincies nog steeds een gesloten bolwerk, prikkels komen niet uit de samenleving maar uit de politiek en het optreden van ambtenaren wordt enkel van daaruit gelegitimeerd. Als er op bestuursniveau geen andere wind gaat waaien zal er geen cultuurverandering plaatsvinden en dan hoeven we ook niet aan een heldere open Wobrichtlijn te beginnen.
In het verlengde van het Actieplan van het Rijk heb ik een concept Actieplan Open Groningen 2015 – 2017 gemaakt met concrete actiepunten t.a.v. de concernmissie, organisatiecompetenties, bevoegdhedenbesluit, interne communicatie, inspirerende afdelingshoofden, incentives voor ambtenaren, informele interventies informatievragen en bezwaarprocedures, uitgebreide investeringen in eigen ICT-mensen en middelen etc. Het ligt in de bedoeling de uitvoering voorjaar 2015 aan te vatten, mits het nieuwe College in het nieuwe Coalitieakkoord de positie van de burger daadwerkelijk wil versterken, want dat is waar het in wezen om gaat.

Hoe bevalt je rol als projectleider?
Goed! Het begrip Open Overheid wordt vaak wel als te breed en te abstract ervaren. De zienswijze ‘Open Groningen’ wordt regelmatig als een (mijn) persoonlijke opvatting weggezet. Het gesprek gaat dan vooral over concrete voortgang in de Wobrichtlijn. Interne procesgerichtheid is de belangrijkste barriére op weg naar een visie op de ontwikkeling van Groningen en hoe we dan omgaan met grote maatschappelijke problemen zoals gaswinning, een thema waar burgers al heel actief in zijn. Ik werk nauw met Peter Millenaar samen, Peter vult open data vanuit de praktische opbrengst, waar dat kan, optimaal in. Ik tracht urgentie aan te geven en een stevige basis bij bestuur en directie te leggen. Dat verloopt langzaam en moeizaam. Uiteindelijk ben ik ervan overtuigd dat de burger Open Overheid vanzelf zal afdwingen.

Gewoon publiceren biedt oneindig veel mogelijkheden. We gunnen iedereen succes, en dat hoeven we niet allemaal te weten en te meten.

De provincie Groningen is bezig met alle vier de onderwerpen van Open Overheid: Open Contact, Open Aanpak, Open Data en Open Verantwoording. Welke effecten en baten leverde dat tot nu toe op?
Voorlopig blijft ook bij ons de inzet beperkt tot enkele bevlogen ambtenaren die toevallig op een cruciale positie in de uitvoering zitten, o.a. bij de blauwe afdelingen en Sociaal Beleid (leefbaarheid). Die aanpak krijgt veel (mondelinge) waardering en (landelijke) erkenning. Dat helpt ons om de moed erin te houden.
De publicatie van de ‘verdeling beheer en onderhoud van openbare verlichting’ waar Peter het al over had, heeft ook aan bestuurders duidelijk gemaakt dat als op één weg gemeentepalen, provinciepalen, rijkswaterstaatpalen en lichtmasten van derden naast elkaar staan, dat niet erg efficiënt is als het licht uitvalt. Zo mag iedereen uit de data zijn eigen conclusies trekken. Ik ben tegen het sturen van openbare informatie. Gewoon publiceren biedt oneindig veel mogelijkheden. We gunnen iedereen succes, en dat hoeven we niet allemaal te weten en te meten.
Verder ben ik er van overtuigd dat bij grote maatschappelijke opgaven zoals Gaswinning, Waddenzee, Windmolens, Blauwe Stad, Werkvoorzieningsschap openstelling van alle data en het ‘meedenkwerk’ van derden/geïnteresseerden een geweldig cumulatief effect zou sorteren op de kwaliteit van en het draagvlak voor de oplossing(en).

Wat betekenen de doelen democratisering, socialisering en economisering?
Wat we willen teweegbrengen (stip op de horizon) is een sterke kritische burger door optimale transparantie, meer burgerinitiatief door optimale ondersteuning en meer burgerkracht door optimale toegankelijkheid.
Met democratisering bedoel ik: Burgers meer vertrouwen geven in onze provinciale besluitvorming: het besluitvormingstraject van het provinciaal bestuur wordt verder gedemocratiseerd en beter gelegitimeerd. Het gaat om een level playing field voor burgers als zogenaamde armchair-auditors (rol: faciliteren door onbelemmerde toegang tot informatie t.a.v. besluitvormingsprocessen te bieden).
Socialisering betekent voor mij vooral burgers ‘in hun kracht zetten’: in maatschappelijke opgaves zijn de probleemhouders als ‘eigenaar’ aan zet, de provincie ondersteunt, gedrag van ambtenaren is gericht op het ‘empoweren’ van burgers om zelf initiatief te nemen en brede horizontale netwerken goed te laten functioneren (rol: faciliteren door te verbinden).
En economisering draait om burgers stimuleren te ondernemen: data is de nieuwe grondstof in de nieuwe economie, openbare data is van iedereen, alle data 24/7 voor iedereen voor hergebruik beschikbaar stellen, ongeacht waar men het voor wil gebruiken (rol: faciliteren door nieuwe ondernemers te stimuleren).

Ik ben er van overtuigd dat ‘meedenkwerk’ van derden/geïnteresseerden een geweldig cumulatief effect kan sorteren op de kwaliteit van en het draagvlak voor de oplossing(en).

Welk gedrag hoort bij Open Overheid?
De ambtenaar leert te denken en te handelen vanuit het perspectief van de toegevoegde waarde aan de hand van de vraag: “Heeft de burger hier wat aan?” Deze houding – en niet regelgeving – wordt leidend.
Een open, zelfstandige benadering van ideeën uit de samenleving vergt een meer gelijkwaardige opstelling en werkwijze. Ambtenaren moeten zich daarin gesteund weten door hun leidinggevende maar vooral ook het vertrouwen genieten van het bestuur. De beweging naar Open Groningen begint bij de bestuurlijke en ambtelijke top die dat gedrag openlijk waardeert en de ambtenaar comfort biedt.
Naast de praktische kanten moet er ook aandacht zijn voor de emotionele gewenning waarin afdelingshoofden een cruciale rol spelen. Ambtenaren willen als professionals behandeld worden. Er moet beter naar elkaar geluisterd worden en ook non-verbale signalen zijn daarbij belangrijk. We moeten flexibel blijven en streven naar de stip op de horizon in plaats van een uitgelijnd einddoel. We willen proactieve bestuurders, gesprekken aangaan, urgentie aangeven en goede initiatieven belonen.

Toegevoegde waarde voor de Groningers moet het leidend principe worden.

Er zijn vast ambtenaren die dit gedrag al laten zien. Hoe zorg je dat deze groep verder groeit?
Leren door gezamenlijke reflectie, casuïstiek bespreken, good practices zichtbaar en herkenbaar maken en financieel belonen. Het intensiveren van informele sociale contacten en interventies werkt aanstekelijk.
Het Nieuwe Werken propageert een verantwoordelijke rol voor medewerkers niet alleen qua tijdsindeling maar juist ook qua taakinvulling (zie de handreiking Tijd en Plaats Onafhankelijk Werken uit de provinciale CAO) ambtenaren die vertrouwen genieten en met de beide benen in de buitenwereld staan. We leren het meest door dingen te doen in de praktijk, dus alsjeblieft geen workshop Open Groningen. In transities gaat het om voorbeeldwerking, het opdoen van ervaring en successen vieren. Het bestaande ritueel wordt als het ware door een nieuw ritueel vervangen.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s